Upadłość konsumencka to procedura, która pozwala osobie zadłużonej uporządkować sytuację finansową i – po spełnieniu określonych warunków – uwolnić się od długów, których nie jest w stanie spłacić. Poniżej opisujemy, jak przebiega krok po kroku.
Kto może ogłosić upadłość konsumencką?
Upadłość konsumencka jest przeznaczona dla osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej i stały się niewypłacalne, czyli utraciły zdolność do regulowania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Nie ma minimalnej kwoty zadłużenia – postępowanie prowadzi się nawet wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela.
Ważne: od 2020 r. sąd przy ogłaszaniu upadłości nie bada już, czy dłużnik popadł w długi ze swojej winy. Okoliczności powstania zadłużenia mają znaczenie dopiero na późniejszym etapie – przy ustalaniu planu spłaty.
Krok 1. Przygotowanie i złożenie wniosku
Postępowanie rozpoczyna się od wniosku dłużnika. Wniosek musi zawierać m.in. (art. 4912 ust. 4 Prawa upadłościowego):
- dane dłużnika (imię i nazwisko, adres, PESEL, NIP – jeśli był nadany w ostatnich dziesięciu latach),
- aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną,
- spis wierzycieli z adresami, kwotami i terminami zapłaty oraz spis wierzytelności spornych,
- informację o przychodach i kosztach utrzymania z ostatnich sześciu miesięcy,
- informację o czynnościach prawnych z ostatnich dwunastu miesięcy (np. sprzedaż, darowizna),
- uzasadnienie – opis okoliczności, które doprowadziły do niewypłacalności,
- oświadczenie o prawdziwości danych.
Wniosek składa się elektronicznie przez Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ); osoby działające bez profesjonalnego pełnomocnika mogą skorzystać z urzędowego formularza. Opłata sądowa od wniosku wynosi 30 zł.
Dokładność wniosku ma ogromne znaczenie: jeżeli okaże się, że dane są nieprawdziwe lub niezupełne, sąd może umorzyć postępowanie.
Krok 2. Ogłoszenie upadłości i wyznaczenie syndyka
Jeśli sąd uwzględni wniosek, wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości i wyznacza syndyka. Postanowienie jest obwieszczane w KRZ, a wierzyciele mają trzydzieści dni na zgłoszenie swoich wierzytelności syndykowi.
Od tej chwili majątek dłużnika tworzy tzw. masę upadłości, którą zarządza syndyk. Jeżeli majątek nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania, koszty te tymczasowo pokrywa Skarb Państwa – brak majątku nie jest więc przeszkodą w ogłoszeniu upadłości.
Krok 3. Likwidacja majątku
Syndyk sprzedaje składniki majątku wchodzące do masy upadłości (np. nieruchomość, samochód, wartościowe przedmioty), a uzyskane pieniądze przeznacza na zaspokojenie wierzycieli. Nie wszystko jednak trafia do masy – wyłączone są m.in. rzeczy niepodlegające egzekucji oraz część wynagrodzenia lub innego dochodu potrzebna na utrzymanie dłużnika i jego rodziny (art. 63 Prawa upadłościowego).
Brak masy upadłości nie przeszkadza w przeprowadzeniu postępowania upadłościowego. Jeżeli nie masz żadnego majątku, który syndyk mógłby sprzedać, upadłość konsumencka i tak jest prowadzona – sąd nie umarza postępowania z powodu braku majątku, a jego koszty tymczasowo pokrywa Skarb Państwa (art. 4912 ust. 1 i art. 4917). Sprawa przechodzi wtedy od razu do kolejnego etapu – ustalenia planu spłaty albo umorzenia długów.
Więcej o tym, co dzieje się z mieszkaniem i samochodem, piszemy w osobnym artykule.
Krok 4. Plan spłaty wierzycieli albo umorzenie długów
Po likwidacji majątku syndyk przedstawia sądowi projekt planu spłaty wierzycieli. Sąd określa w nim, jaką część długów i przez jaki czas dłużnik ma spłacać, a jaka część zostanie umorzona po wykonaniu planu. Zasadniczo plan trwa nie dłużej niż 36 miesięcy; jeżeli dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo – od 36 do 84 miesięcy.
Gdy sytuacja osobista dłużnika w oczywisty sposób wskazuje, że trwale nie jest w stanie niczego spłacać (np. z powodu wieku lub choroby), sąd może umorzyć długi bez ustalania planu spłaty. Szczegóły opisujemy w artykule o planie spłaty.
Krok 5. Wykonanie planu i umorzenie długów
W trakcie planu dłużnik spłaca ustalone raty i co roku, do końca kwietnia, składa w sądzie sprawozdanie z wykonania planu. Po wykonaniu planu sąd wydaje postanowienie o umorzeniu pozostałych zobowiązań powstałych przed ogłoszeniem upadłości.
Umorzeniu nie podlegają jednak m.in. alimenty, grzywny i obowiązek naprawienia szkody orzeczone przez sąd, zobowiązania z tytułu naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem oraz długi, które dłużnik umyślnie zataił (art. 49121 ust. 2).
Ile trwa upadłość konsumencka?
Na całkowity czas składają się dwa etapy:
- etap sądowy – od złożenia wniosku, przez ogłoszenie upadłości i likwidację majątku, do ustalenia planu spłaty; jego długość zależy przede wszystkim od obciążenia sądu, liczby wierzycieli i tego, czy jest majątek do sprzedania,
- plan spłaty – zwykle do 36 miesięcy.
Dobra wiadomość: okres od upływu sześciu miesięcy od ogłoszenia upadłości do ustalenia planu spłaty zalicza się do okresu spłaty (art. 49115 ust. 1d). Plan może też być krótszy – jeśli w ramach planu dłużnik spłaci co najmniej 70% zobowiązań, plan nie może trwać dłużej niż rok, a przy 50% – dłużej niż dwa lata.
Planowane zmiany
2 września 2026 r. rząd przyjął projekt nowelizacji Prawa upadłościowego (UD260), który przewiduje m.in. automatyczne umorzenie długów po wykonaniu planu spłaty i rezygnację z corocznych sprawozdań. Na dzień publikacji artykułu projekt nie został jeszcze uchwalony – obowiązują zasady opisane powyżej.
Bezpłatna konsultacja
Każda sytuacja zadłużenia jest inna. Na bezpłatnej konsultacji omówimy Twoją sytuację i wskażemy, które rozwiązanie będzie dla Ciebie najlepsze. Zadzwoń: +48 511 890 999 lub umów konsultację przez formularz.
Zanim przyjdziesz, sprawdź listę dokumentów potrzebnych do wniosku – nie musisz mieć kompletu, ale ułatwi to rozmowę.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Stan prawny na 1 października 2026 r. (ustawa – Prawo upadłościowe, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 913).
